Vitviteja/Jeronim De Rada

Nga Wikibooks
Shko tek: lundrim, kërko
Jeronim De Rada \ Girolamo de Rada
Jeta dhe Vepra
Jeronim De Rada
Dëftime për artikuj në projektin "Wiki Libra"

Pjesë nga:

MILOSAO

Për Jeronimin, ... :
Dëftime për projekte jashtë projektit "Wiki Libra"

provo nëse ekzistojnë:
http://www.jeronimderada.org .edu .al .com


Vitviteja#

#1814 #1821 #1830 #1833 #1834 #1836 #1839 #1843 #1847 #1848 #1849 #1850 #1852 #1861 #1864 #1867 #1870 #1878 #1881 #1883 #1885
#1893 #1894 #1895 #1896 #1897 #1898 #1902 #1903 #1904
#data #të dhëna #burime

... Mësues i Popullit ...

1814[redakto]

1814 NË ENCIKLOPEDI

  • Lindet në Makia të Kalabrisë,[1] afër Shënmitër Koron-ës.[2]

1821[redakto]

1821 NË ENCIKLOPEDI

  • Në këtë kolegj fillonë studimet e para, që patën rëndësi të veçantë për formimin e personalitetit të tij. Këtu studioi letërsinë antike dhe moderne, njohu idetë e Revolucionit Francez, që ndikuan në formimin e personalitetit të tij. [2]

1830[redakto]

1830 NË ENCIKLOPEDI

  • Në vitet `30 doli në skenë oragnizata "Italia e Re", e themeluar nga revolucionari Maxini, që rridhte nga shtresat e borgjezisë së vogël. [2]

1833[redakto]

1833 NË ENCIKLOPEDI

  • Mbaronë mësimet në kolegjin arbëresh Shën-Adrianit, aty në vendëlindje. [2]
  • Për shkakë të shëndetit, i ati, e ndalon të qëndrojë në fshatë. Pikërisht gjatë qëndrimit në vendlindje ndodhin dy ngjarje, që do t'i jepnin hov krijimtarisë së tij letrare. Në shekullin XIX ngulmimet arbëreshe, që e nxisin mërgata e lashtë në Itali, që kishite ruajtur ndjenjat, gjuhën, zakonet e tradiat, të shfaqë me një forcë të veçantë vetëdijen e tyre shqiptare edhe në fushën e lëvizjes kulturore e letrare. [2]
  • Aty e kuptonë folklorin e popullit të vetë. Po në këtë kohë ai njohu një vajzë të varfër, të bijën e një bariu, që e afroi me njerëzit e thjeshtë dhe i frymëzoi vjersha të ngrohta dhe të ndiera. [2]

1834[redakto]

1834 NË ENCIKLOPEDI

  • Shkonë për të studiuar drejtësi në Napoli, qendër e madhe kulturore-politike e Italisë së Jugut. [2]
  • Merr pjesë gjallërisht në lëvizjen politike dhe kulturore të kohës. [1]

1836[redakto]

1836 NË ENCIKLOPEDI

  • Shkruan poemën lirike-epike "Këngët e Milosaos", poemë e cila e popullarizonë veprimtarinë e tij. [1]
  • Përshkakë të përhapjes së kolerës në Napoli, i ndërpresë studimet dhe kthehet në fshatë. [2]
  • Merrë pjesë në një komplot për të përmbysur regjimin absolutist të Burbonëve. Komploti dështonë dhe poeti, për t'i shpëtuar burgosjes ose dënimit me vdekje, gjashtë muaj, detyrohet të jetonë si komit. [2]

1839[redakto]

1839 NË ENCIKLOPEDI

  • Fillon të punojë në krijimin e poemës "Serafina Topia", punë e cila do të zgjasë për më se katër vite. [1]
  • Është i zënë në punë si Avokat në Napoli, ndërsa policia e gjurmonte si njeri të dyshimtë. [2]

1843[redakto]

1843 NË ENCIKLOPEDI

  • Përfundonë së shkruari poemën "Serafina Topia", me subjektin e të cilës nuk kënaqej. [1][3]

1847[redakto]

1847 NË ENCIKLOPEDI

  • Fillon botimin e seris së novelave "Rrëfimet e Arbrit". [2]

1848[redakto]

1848 NË ENCIKLOPEDI

  • Boton novelen e katërt dhe të fundit të serisë, "Rrëfimet e Arbrit". [2]
  • Nxierrë të parën gazetë shqiptare "Arbëreshi i Italisë" (L'Albanese d'Italia), në të cilën shprehu pikëpamjet e tij për ngjarjet e kohës. [1][4]
  • Pas dështimit të revolucionit dhe reaksionit të fituesve, e mbylli gazetën dhe i zhgënjyer u tërhiqet për më shumë se 12 vite, në fshatin e tij. [2][1]

1849[redakto]

1849 NË ENCIKLOPEDI

  • Përpiqet, që në kolegjin e Shën-Adrianit, të fute në planprogram ora e gjuhës shqipe. [2]
  • Është i zënë si mësues i gjuhës shqipe në kolegjin e Shën-Adrianit. [2]

1850[redakto]

1850 NË ENCIKLOPEDI

  • Martohet me arbëreshen Madalena Melkji, me të cilën pati katër djem. [2]

1852[redakto]

1852 NË ENCIKLOPEDI

  • Pushohet nga puna, si mësues në kolegjin e Shën-Adrianit. [2]

1861[redakto]

1861 NË ENCIKLOPEDI

  • Boton, traktatit Parimet e estetikës (Principii di estetica). [1] [2]

1864[redakto]

1864 NË ENCIKLOPEDI

  • Boton veprën Lashtësia e kombit shqiptar (Antichità della nazione albanase). [1][2]
  • Boton veprën Rapsodi të një poeme arbëreshe (Rapsodie d'un poema albanese). [1][5]

1867[redakto]

1867 NË ENCIKLOPEDI

  • Pas shumë vështërsive arrihet bashkimi i plotë i Italis, nën dinastinë e Savojës, si një shtet që e njohim sot. [2]

1870[redakto]

1870 NË ENCIKLOPEDI

  • Hartonë vepren gramatikore të gjuhës shqipe të cilën do ta përmisojë më vonë. Në veprat e tij gjuhësore jepë të dhëna me interes për të folmet arbëreshe. [1]

1878[redakto]

1878 NË ENCIKLOPEDI

  • Përkrahë Lidhjen Shqiptare të Prizrenit, dhe ngritë zërin kundër gjymtimit tokësor të Shqipërisë. [1][2]

1881[redakto]

1881 NË ENCIKLOPEDI

  • 20 shkurt J. de Rada pranon letrën e dërguar nga Sami Frashëri.[6]

1883[redakto]

1883 NË ENCIKLOPEDI

  • Fillon të boton Revistën "Flamuri Arbrit", botim që do ta vazhdojë për më së dy vite. [1]

1885[redakto]

1885 NË ENCIKLOPEDI

  • Ndahet nga botimi i Revistën "Flamuri Arbrit". [1]

1893[redakto]

1893 NË ENCIKLOPEDI

  • Është i zënë me dhënjen e mësimeve për gjuhën shqipe, në Kolegjin arbëresh të Shën Mitër Koronës. Punë të cilën do ta bëjë gjerë në vdekje. [1]

1894[redakto]

1894 NË ENCIKLOPEDI

  • Hartonë vepren gramatikore të gjuhës shqipe të cilën vë në dukje aspekte të patheksuara më parë nga dijetarë shqiptarë dhe albanologë, dhe dukuri gjuhësore të pastudiuara ose të panjohura. [1]

1895[redakto]

1895 NË ENCIKLOPEDI

  • Organizon Kongresin e parë të Gjuhës Shqipe, në Koriliano Kalabro. [1]

1896[redakto]

1896 NË ENCIKLOPEDI

  • Boton kryevepren e tij "Skënderbeu i pafan", vepër të cilën duket t´ketë punuar për më se 29 vite (nga 1837-ta). [1]

1897[redakto]

1897 NË ENCIKLOPEDI

  • Organizon Kongresin Gjuhësorë Arbëreshë, në Lungro. [1][7]

1898[redakto]

1898 NË ENCIKLOPEDI

  • E boton, poemë "Pasqyra e një jete njerëzore", me subjektin e marrë poema "Serafina Topia" dhe të zgjeruar e përshtatur kohës. [1]

1902[redakto]

1902 NË ENCIKLOPEDI

  • Shkruan "Testamentin politik" në të cilin shprehë optimizmin për të ardhmen e Shqipërisë dhe pakënaqësinë e tij ndaj politikës imperialiste të Italisë ndaj atdheut të të parëve. [1]

1903[redakto]

1903 NË ENCIKLOPEDI

1904[redakto]

1904 NË ENCIKLOPEDI

  • Vdiq në moshën nëntëdhjetëvjeçare, në një dhomë të shkretë, pa dritë, pa zjarr, pa bukë, duke lënë pas pikëllimin e gjithanshëm të arbëreshëve. [2]

data[redakto]

  • 1903 Faik Konica shkruan portretin GIROLAMO DE RADA (Përmbajtja e shkresës)
  • 1975 shtator : Në Bbliotekën Qytetese të Kozerncës, në fondin "Jeronim de Rada", gjindet poezia E vërteta mbi Shqipërin dhe shqiptarët të konspektuar italisht nga poeti i shquar arbëresh. (=Jeronim de Rada).[8]

të dhëna[redakto]

Sipas:

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 1,16 1,17 1,18 1,19 1,20 Enciklopedia e Lirë, Wikipedia - Jeronim De Rada
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 2,16 2,17 2,18 2,19 2,20 2,21 Biografisë së J. De Radës në www.letersia.fajtori.com ([1])
  3. letersia.fajtori, në v. 1840 (këtu 1843).
  4. letersia.fajtori: Baticat revolucionare të vitit 1848 e gjetën De Radën duke mbrojtur aktivisht pikëpamjet përparimtare përmes gazetës së tij "Arbëreshi i Italisë„.
  5. letersia.fajtori, v. boti. është 1866 (këtu 1864).
  6. Vehbi Bala : PASHKO VASA - portret-monografi, botuar në Pashko Vasa VEPRA 4, Rilindja, Prishtinë 1989.
  7. letersia.fajtori, në Ungër (këtu, në Lungro).
  8. Nxierr nga : Vehbi Bala : PASHKO VASA - portret-monografi, botuar në : Pashko Vasa VEPRA 4, Rilindja, Prishtinë 1989.

burime[redakto]

1440 - 1940
Koherentja 1940 - 2000 Vitviteja
M. Barleti Gj. Buzuku P. Budi L. Matrënga F. Bardhi P. Bogdani N. Frakulla J. Variboba M. Çami N. Veqilharxhi
J. De Rada J. Vreto P. Vasa G.Dara i Riu K. Kristoforidhi Z. Serembe N. Frashëri S. Frashëri ÇAJUPI N. Mjeda
At Fishta ASDRENI Sh. Gjeçovi F. Konica NOLI A. Asllani L. Poradeci E. Koliqi M. Kuteli MIGJENI
P. Marko D. Vetmo Dh. Shuteriqi E. Mekuli V. Ujko Ll. Perrone J. Xoxa M. Camaj M. Isaku F. Arapi
B. Dedaj K. Kandreva N. Jorganqi D. Agolli O. Grillo Dh. Qiriazi A. Shehu Dh. Xhuvani S. Drini B. Xhaferri
I. Kadare T. Laço R. Qosja V. Koreshi A. Pashku A. Shkreli A. Mamaqi Kro550 Kro560 Kro570