Dallime mes rishikimeve të "Enciklopeditë e huaja për Shqiptarët/4"

Jump to navigation Jump to search
ska përmbledhje të redaktimeve
(Faqe e re: <u>Enc. e huaja për Shqip. '''<small>Meyers Konversations-Lexikon, 1885-1892</small>'''</u> {| |valign=top width=60% style="clear:all; margin:5px 0 1em 1em; border-style: solid; border-w...)
 
No edit summary
'''''Albania'''''<ref>Më tutje ''Shqipëria''</ref>, shprehje më tepër etnografike se gjeografike, me të cilën kuptohet e gjithë apo veçanrisht toka e banuar nga ''Albanesen''<ref>Më tutje ''shqiptarët''</ref>, çka d.m.th vilajetet turke<ref>Më tutje osmane</ref> Skutari <ref>Më tutje Vilajeti i Shkodrës ose Shkodra</ref>, Janina dhe pjesë të Kossowo<ref>Më tutje Vilajeti i Kosovës ose Kosova ose Shkupi</ref> dhe Saloniki. Mirëpo shqiptarët, në pjesën veriore banojnë deri tek kufiri i Malit të Zi, tek Novipazari e përqarkë Nishit, kah jugu deri diku në gjerësin 40 gjeografike (përzier me grekë përgjatë bregdetit deri tek shkalla 39 e 12 minuta) dhe nga bredgdeti i Adriatikut në lindje deri tek Bitoli<ref>Manastiri</ref>, Uskub<ref>Shkupi</ref> dhe Leskowatz<ref>Leskovcë</ref> Gjithashtu është bërë traditë, që në Shqipëri të llogaritet edhe pjesa greke e jugut dhe e lindjes së Epirit. Për gjeofizikën e Shqipëris osmane krahaso ''Perandoria Osmane'', me harta. <ref name=re>Dy artikuj tjerë të leksikonit</ref>
<hr>
Historia. Në antikë Shqipëria thirrej ''Illyrien''<ref> Më tutje Iliria, aty gjendet edhe një artikull</ref> dhe popullata e saj që ishin ''Indogermanen''<ref>Më tutje Indoevropian</ref> thirreshin Ilirë, përderisa shqiptarët mbeten si anë e saj, ata merreshin si të egjr dhe fesatxhi. Nga bregdeti, siq tregojnë mbeturina të shumta është futur kultura greke. Nën mbretin ''Pyrrhos''<ref>Piro</ref> për një kohë të shkurtë ky vend luajti një rol në histori, pastaj u thye në bashkësi të vogla e të varruara nga Maqedonia. Rreth vitit 200 para erës sonë, fillojë nënshtrimi i vendit nga romakët.
 
Një numër i qyteteve biu përgjatë bregdetit: Apollonia (tani Polina) ishte seli e shkollarëve, ''Dyrrhachium'' nëpërmjet tregtisë, i madh e i pasur. Në male mbajten gjuhen e vjetër dhe popullin e vjetër. Gjatë dynjeve të popujve edhe në Shqipëri u zhdukë zotnimi romak. Popujt shara-shara sllavë që hynë në shekujt 7,8 dhe 9 e kthyen barbarizmin e plotë dhe nën sundimin e tyre një pjesë e madhe e popullsisë, gjegjësisht në veri u sllavizuan. Rreth 870-ës, Ochrida <ref>Ohri</ref> (''Lychidos-i'' i vjetër) ishte seli e një princi bullgarë.
 
Vetëm pas ramjes së sundimit sllav (1018) pjesa e mbetur e popullsië së vjetër futi nën sundim trojet e vendit. Populli i nervitshem e plaçkitës ishte po thuaj se gjihjë në luftë me perandorin bizantine. Pastaj pasuan luftrat e gjata me osmanët. Që rreth vitit 1380 shqiptarët së bashku me sllavët e hungarezt u përlanë të bashkuar për krishtrimin kundër islamit; në betejen e Kosovës (1389) u përgjakë thelbi i ushtrisë së shqiptarëve. Shumë fise shqiptare u shpërngulen në pjesë të shkretuara, e të pabanuara të ''Attikas, Thessaliens'' <ref>Atikës, Teasalisë</ref>, dhe ''Peleponnes'' <ref>Peleponezit</ref> dhe themeluan qytete shqiptare. e që më vonë osmanëve nën Bajasidin dhe Muradin ju rezistuan me trimëri.
 
Shkëlqimi i historis shqiptare të asaj kohe lidhet me emrin e Skendërbeut, i cili luftojë si princ i kurorëzua për 25 vite (nga 1443 deri 1467) me po aq trimëri heroike sa dhe me fat kundër osmanëve të gjithëfuqishëm, dhe këtë përderi sa vjehërri i tij Acatina Topia mbulonte juun e Shqipërisë. Edhe pas vdekjes së Skenderbut, shqiptarët rezistonin kundër osmanëve; Mbrotja e tyre dhënë Shkodrës është me namë dhe forca më e madhe e tyre e gjitha kohërave.
 
Me marrveshjen e paqës në mes të venecianëve dhe osmanëve më 1478-të, Shqipëria u bë provinc osmane, mirëpo asnjë çastë nuk u qetësua ky vend. Që nga mesi i shekullit 17, islami filloi gjithnjë e më shumë të depërtojë në Shqipërin krishtere të deri atëhershme. Po ashtu depërtuan edhe shqiptarët në shërbim të paris ushtarake osmane, dhe pas që jeniçerët kishin ra, ata formonin thelbin e armatës osmane. Udhëheqësit më trima të ushtrisë osmane më së shpeshti ishin shqiptarët.
 
Po edhe në shtresat e civlistëve të perandorisë, shqiptarët gjithnjë e më shpeshë zinin vend.
|width=40% style="clear:all; margin:5px 0 1em 1em; border-style: solid; border-width: 1px; border-collapse:collapse; font-size:75%; empty-cells:show"|
'''Albanien''', ein mehr ethnographischer als geographischer Begriff, welcher das ganz oder hauptsächlich von Albanesen (s. d.) bewohnte Land, d. h. die türkischen Wilajets Skutari, Janina und Teile von Kossowo und Saloniki, bezeichnet. Albanesen aber wohnen nördlich bis an die Grenze Montenegros, bis Novibazar und an Nisch heran, südwärts bis etwa zum 40. Breitengrad (mit Griechen gemischt längs der Küste bis 39° 12') und von der Küste des Adriatischen Meers östlich bis Bitolia, Üskub und Leskowatz. Außerdem hat man sich gewöhnt, in Albanien auch den griechischen Süden und Osten von Epirus einzurechnen. Über die physikalische Geographie des türkischen Albanien vgl. Türkisches Reich, mit Karte.
10.849

edits

Menyja e lëvizjeve